Ávarp formanns bankaráðs

Banki þjóðarinnar 

Landsbankinn stendur á gömlum merg, en þann 1. júlí á þessu ári verða liðin 140 ár frá því að Landsbanki Íslands tók til starfa. Stofnun bankans markaði mikil tímamót í framfarasögu landsins. Tilgangurinn var að greiða fyrir peningaviðskiptum og styðja við framfarir atvinnuveganna, eins og það var orðað í lögum um stofnun bankans sem samþykkt voru árið 1885. Þótt starfsemi Landsbankans nái að sjálfsögðu yfir fleiri þætti nú en árið 1886, á þessi lýsing enn ágætlega við. Bankinn sinnir peningaviðskiptum við einstaklinga og fyrirtæki með öflugum tæknilausnum, sérhæfðu starfsfólki og víðtæku útibúaneti. Enn sem fyrr er eitt mikilvægasta hlutverk bankans að styðja við fjárfestingar fyrirtækja, enda eru þær nauðsynleg forsenda hagvaxtar og velmegunar. Ekki þarf að fara mörgum orðum um hversu gríðarlegar breytingar hafa orðið á samfélaginu og á bankastarfsemi á þeim 140 árum sem liðin eru frá stofnun Landsbankans. Það þarf raunar ekki að líta mjög mörg ár aftur í tímann til að sjá hvernig hröð tækniþróun getur umbylt bankaþjónustu. Nú virðist enn ein tæknibyltingin vera á næsta leiti og þegar kemur að 150 ára afmælinu má því búast við að bankinn muni bera enn frekari einkenni tæknifyrirtækis en hann gerir nú þegar.  

Öflugir bankar eru mikilvægir fyrir efnahagslífið 

Þegar þetta ávarp er ritað hefur verðbólga verið töluvert umfram markmið Seðlabanka Íslands um nokkurt skeið. Útlit er fyrir að stýrivextir lækki hægar en vonast var til og ákveðnar blikur eru á lofti varðandi hagvöxt. En þótt gefi á bátinn er mikilvægt að hafa í huga að meðal þess sem 140 ára bankasaga kennir okkur, er að það skiptast á skin og skúrir. Íslenska hagkerfið hefur reynst sveigjanlegt og býr yfir miklum viðnámsþrótti.  

Íslenskt efnahagslíf hefur átt mikið undir þeirri heimsskipan sem ríkt hefur undanfarna áratugi. Það á ekki síst við um alþjóðleg viðskipti, en hagkerfi smærri þjóða reiða sig í ríkum mæli á frjáls vöru- og þjónustuskipti milli landa. Árið 2025 einkenndist af miklum hræringum á þeim vettvangi. Það var ákveðinn órói á fjármálamörkuðum, en heimsbúskapurinn var engu að síður merkilega stöðugur á árinu. Þar hafa peningastefna og ríkisfjármál ásamt fjárfestingum, einkum í tæknigeiranum, stutt við heimshagvöxtinn. Ekki er hægt að sjá að breytt heimsmynd hafi haft veruleg áhrif á íslenska hagkerfið enn sem komið er, hvað sem síðar verður. 

Við slíkar aðstæður skiptir miklu máli að hér séu til staðar öflugir bankar sem hafa burði til að styðja við rekstur og fjárfestingar íslenskra fyrirtækja. Þar er Landsbankinn fremstur í flokki. Efnahagsreikningur bankans er traustur og lánshæfismatið gott. Bankinn getur því í senn stutt við stórfyrirtæki sem fjármagna umfangsmiklar fjárfestingar og lítil og meðalstór fyrirtæki sem þurfa lægri lánafyrirgreiðslu. Staða bankans sem öflugasta fyrirtækjabankans sést svart á hvítu í bókum hans: Landsbankinn er alls með um 40% af heildarútlánum bankakerfisins til fyrirtækja. Í mikilvægum atvinnugreinum, svo sem sjávarútvegi og byggingariðnaði, er hlutdeild bankans um eða yfir 50%. Bankinn hefur sömuleiðis stutt myndarlega við uppbyggingu í ferðaþjónustu ásamt því að styðja við þróun fyrirtækja í hátækni og heilbrigðistæknigeiranum. Það er gleðilegt að sjá að ánægja fyrirtækja með þjónustu bankans fer vaxandi samkvæmt mælingum og viðskiptavinum heldur áfram að fjölga.  

Með augun á rekstrinum 

Staða Landsbankans er sömuleiðis sterk á einstaklingsmarkaði og hann gegnir lykilhlutverki á íbúðalánamarkaði. Í kjölfar dóms Hæstaréttar í vaxtamáli í október 2025 varð ljóst að lánveitendur yrðu að endurskoða skilmála á lánum með breytilegum vöxtum. Í kjölfarið var ákvæðum lánasamninga og framboði íbúðalána hjá Landsbankanum breytt og var áhersla lögð á að gera það hratt og örugglega til að draga úr óvissu. 

Kostnaðarhlutfall bankans er með því lægsta sem gerist í bankarekstri. Þá ríkir í bankanum heilbrigð áhættumenning sem birtist m.a. í því að útlánasafnið er traust og vanskil lág. 

Vaxandi samkeppni og regluverk 

Sterk staða Landsbankans er ekki sjálfgefin. Innlend og erlend samkeppni fer vaxandi, sem sést m.a. á því að erlendir bankar hafa í auknum mæli gert sig gildandi í útlánum til stærri fyrirtækja á Íslandi. Landsbankinn hefur þó haldið hlutdeild sinni vel og eru útlán bankans til íslensks sjávarútvegs t.d. svipuð og hinna tveggja viðskiptabankanna samanlagt. Á komandi árum er viðbúið að samkeppnin muni aukast enn frekar og jafnframt má búast við því að erlend fjármála- og fjártæknifyrirtæki muni í framtíðinni sækja fram á einstaklingsmarkaði. Samkeppnin heldur okkur við efnið og minnir á nauðsyn þess að auka skilvirkni og bæta þjónustuna stöðugt. 

Þegar þetta er staðan er mikilvægt að íslenskir bankar búi ekki við meiri álögur eða íþyngjandi reglusetningu umfram erlenda keppinauta. Á meginlandi Evrópu voru eiginfjárkröfur nýverið lækkaðar í fyrsta sinn frá hinni alþjóðlegu bankakreppu og unnið er að einföldun regluverks hjá Seðlabanka Evrópu (ECB). Svipuð þróun á sér stað í Bretlandi og Bandaríkjunum. Hér á landi var af illri nauðsyn gengið mjög langt í hertri umgjörð um starfsemi banka í kjölfar bankahrunsins 2008. Nú þegar tveir áratugir eru senn liðnir og starfshættir hafa gjörbreyst, kann að vera tímabært að skoða hvort hægt sé að létta regluverkið án þess að það komi niður á viðnámsþrótti kerfisins. 

Tímamót í sögu og húsnæðismálum 

Það markaði þáttaskil þegar bankinn seldi Austurstræti 11 og þrjú samtengd hús í Kvosinni síðastliðið sumar. Austurstræti 11 er samofið sögu bankans og það var síðasta bankahúsið byggt eftir teikningum Guðjóns Samúelssonar sem enn var í eigu bankans. Það er ánægjulegt að húsin fái nú nýtt hlutverk og gangi í endurnýjun lífdaga.  

Ég vil að lokum þakka bankaráði, starfsfólki og stjórnendum fyrir ánægjulegt samstarf og góðan árangur á árinu. Ég þakka sömuleiðis hluthöfum og eftirlitsaðilum fyrir góð samskipti.